Nếu CrossPoint là lựa chọn an toàn cho hầu hết mọi người, thì SUMI là lựa chọn dành cho những ai muốn biến chiếc máy đọc sách mini thành một thiết bị offline đúng nghĩa: không WiFi, không cloud, không tài khoản — chỉ còn sách, công cụ và những ứng dụng nhỏ chạy ngay trên máy.
SUMI là gì?
SUMI là firmware tùy biến mã nguồn mở (giấy phép MIT) cho XTEINK X4 và X3, do tác giả psychoplath9450 phát triển trên GitHub. Nền tảng đọc sách của nó kế thừa từ Papyrix — bản thân Papyrix lại là một nhánh rẽ (fork) của CrossPoint Reader — nên phần lõi đọc EPUB, dựng trang và hiển thị vốn đã được kiểm chứng qua hai thế hệ firmware cộng đồng.
Điểm khác biệt nằm ở triết lý: tác giả đã gỡ bỏ toàn bộ phần WiFi (khoảng 4.400 dòng mã) để giải phóng RAM trên con chip ESP32-C3 chỉ có khoảng 380 KB bộ nhớ khả dụng, rồi thêm vào khoảng 28.000 dòng mã mới cho hệ thống plugin, ứng dụng, từ điển và Bluetooth. Kết quả là một chiếc máy đọc sách không hề cần mạng mà vẫn làm được rất nhiều việc.
Đọc sách vẫn là việc chính
SUMI đọc được EPUB, TXT, Markdown, XTC và truyện tranh, với đầy đủ tùy chỉnh quen thuộc: font chữ, cỡ chữ, lề, giãn dòng, căn lề, điều hướng theo chương, theo dõi tiến độ, ảnh bìa, hiển thị ảnh trong sách và hỗ trợ văn bản RTL. Máy còn tự tạo mục lục tạm cho những file EPUB không có mục lục, và cho phép ghi đè cài đặt riêng cho từng cuốn sách — đổi cỡ chữ cho một cuốn mà không ảnh hưởng đến các cuốn còn lại.
Với những chương EPUB nặng, SUMI có tính năng lập chỉ mục trước (index) để sách mở gần như ngay lập tức, kể cả khi Bluetooth đang bật. Đánh đổi là cỡ chữ, giãn dòng và ngắt từ sẽ bị “đóng băng” tại thời điểm lập chỉ mục; đổi các thiết lập này sau đó thì máy sẽ dựng lại bộ nhớ đệm khi đọc tới chương đó.
Từ điển StarDict offline: tra từ không cần mạng
Một trong những tính năng đáng giá nhất của SUMI là từ điển StarDict chạy hoàn toàn offline. Bạn chỉ cần chép một hoặc nhiều bộ từ điển StarDict vào thư mục /dictionary/ trên thẻ nhớ — SUMI sẽ tự nhận diện và tra cứu đồng thời trên tất cả các bộ từ điển đã cài, trả về định nghĩa có ghi rõ nguồn từ bộ nào. Nhờ vậy bạn có thể để song song một từ điển tiếng Anh thông dụng, một từ điển từ nguyên và một từ điển chuyên ngành, thay vì phải chọn một bộ duy nhất.
Trong lúc đọc, bấm nút Power rồi chọn tra từ để bôi đen từ ngay trên trang đang đọc. Tính năng khớp mờ (fuzzy matching) và tách từ gốc giúp bắt được cả lỗi chính tả lẫn dạng số nhiều, còn lịch sử tra cứu theo từng cuốn sách giúp bạn ôn lại những từ đã gặp.
20 ứng dụng tích hợp sẵn
SUMI đi kèm 20 ứng dụng chia thành ba nhóm:
- Trò chơi: Cờ vua, Sudoku, Minesweeper, Cờ đam (Checkers), Solitaire, SumiBoy (giả lập Game Boy), 2048.
- Năng suất: Ghi chú, Danh sách việc cần làm, Công cụ, Hẹn giờ Pomodoro, Xem ảnh, Bản đồ (xem ô bản đồ OpenStreetMap), màn hình “If Found” khi thất lạc máy, Câu nói mỗi ngày, chọn màn hình chờ, Thống kê đọc, Thành tích.
- Học tập: Từ điển, Thẻ học (Flashcards).
Ngoài ra còn có thống kê đọc với biểu đồ nhiệt theo tháng và hệ thống 40 thành tích — từ “Trang đầu tiên” cho tới “200 giờ đọc” — đủ để biến việc đọc thành một thói quen có thể nhìn thấy tiến độ.
SumiBoy là một điểm nhấn vui vẻ: chép file .gb vào thư mục /games/ rồi mở từ menu ứng dụng để chơi game Game Boy ngay trên màn hình e-ink. Tốc độ chỉ khoảng vài khung hình mỗi giây, nhưng với các game theo lượt như Tetris hay Mario’s Picross thì vẫn chơi được.
Plugin Lua: tự viết ứng dụng cho máy của mình
Điểm độc đáo nhất của SUMI là hệ thống plugin Lua có sandbox: chỉ cần thả một file .lua vào thư mục /custom/ trên thẻ nhớ, khởi động lại máy là nó xuất hiện trong danh sách ứng dụng. API Lua gồm 46 hàm cho vẽ hình, đọc/ghi file, xem giờ, pin và cài đặt; máy ảo Lua bị giới hạn 40 KB bộ nhớ và 100.000 lệnh mỗi lần gọi để không làm treo máy.
Cao cấp hơn, Plugin Bridge cho phép plugin trao đổi tin nhắn JSON trực tiếp với trình duyệt trên máy tính qua Bluetooth — ví dụ gửi nội dung văn bản từ trình duyệt vào máy mà không cần rút thẻ nhớ. Trang sumi.page còn có công cụ hỗ trợ dựng và kiểm tra plugin.
Bluetooth thay cho WiFi
Vì không có WiFi, SUMI dùng Bluetooth LE 5.0 cho mọi kết nối không dây: chép sách và file từ trình duyệt tại sumi.page, đồng bộ giờ tự động mỗi khi kết nối (đồng hồ vẫn chạy nhờ RTC khi máy ngủ sâu), dùng bàn phím Bluetooth để gõ trong ứng dụng Ghi chú, và dùng remote lật trang Bluetooth ngay trong trình đọc. Đây cũng là một trong số ít firmware tùy biến vẫn giữ lại Bluetooth — đa số bản khác đã cắt bỏ để tiết kiệm RAM.
Trang sumi.page còn cung cấp 13 công cụ chạy trên trình duyệt: chuyển đổi sách cho e-ink, đóng gói từ điển, làm báo, flashcards, font chữ, chuyển file — bù lại phần nào việc thiếu WiFi trên máy.
Ai nên dùng SUMI — và ai không nên?
SUMI chạy đầy đủ trên XTEINK X4; trên X3 chỉ ở mức một phần — đọc đen trắng hoạt động bình thường, nhưng phần dựng thang xám vẫn dùng đường dẫn của X4 nên có thể xuất hiện vệt nhiễu. Nếu gặp hiện tượng này, hãy tắt “Text Anti-Aliasing” trong Settings → Reader để trang sách sạch hơn. SUMI không hỗ trợ X4 Pro.
Máy bị khóa USB (không flash được qua cáp) nên ở lại với CrossPoint hoặc CrossInk — hai firmware duy nhất mà công cụ OTA Unlocker hỗ trợ chính thức. SUMI chỉ dành cho máy đã mở khóa USB và có đường quay về rõ ràng.
Cũng cần nói thẳng: SUMI là dự án nhỏ hơn và trầm lắng hơn CrossPoint trong thời gian gần đây. Nếu bạn cần một chiếc máy đọc sách ổn định nhất, đồng bộ tiến độ qua Calibre hay thư viện OPDS, CrossPoint/CrossInk vẫn là lựa chọn hợp lý hơn. SUMI dành cho người thích vọc vạch, muốn một thiết bị offline triệt để và thích tự viết thêm ứng dụng cho máy của mình.
Cài đặt và cảnh báo quan trọng
Cài đặt gồm 3 bước qua trình flash trên web: kết nối máy đã mở khóa bằng cáp USB-C trong Chrome hoặc Edge và đánh thức máy, mở sumi.page/flasher rồi chọn đúng mẫu máy, flash xong thì khởi động lại. Sách và từ điển chép lên thẻ nhớ sau đó.
Cảnh báo: SUMI là firmware không chính thức. Flash firmware có thể khiến máy không khởi động được (brick), mất dữ liệu hoặc mất bảo hành. Trước khi flash, hãy sao lưu toàn bộ flash gốc của máy, sao lưu sách và tiến độ đọc, và kiểm tra kỹ file firmware (đối chiếu mã SHA-256 nếu nhà phát triển cung cấp). Chỉ flash khi bạn đã có phương án quay về firmware gốc. Tại thời điểm viết bài, kho mã nguồn đã có bản v0.6.4 — hãy luôn tải bản mới nhất từ kho chính thức và đọc kỹ ghi chú phát hành trước khi flash.
Nguồn tham khảo
- Kho mã nguồn SUMI trên GitHub: https://github.com/psychoplath9450/SUMI
- Trang tổng hợp firmware Xteink của PocketInk (mục SUMI): https://pocketink.io/firmware/sumi/
- Công cụ web và trình flash của SUMI: https://sumi.page/