Trong thế giới của những người đam mê đọc sách điện tử, có những cuộc tranh luận tưởng chừng nhỏ nhặt nhưng lại chia rẽ cộng đồng thành hai thái cực rõ rệt. Một trong số đó là: Bạn đọc sách bằng cách căn lề trái (Left-aligned) hay căn đều hai bên (Justified)?
Mới đây, trên diễn đàn r/XTEINK, một người dùng với tư cách là một nhà thiết kế và nhà văn (tài khoản writesandbikes) đã đăng tải một “thông báo khẩn cấp” nửa đùa nửa thật:
“Làm ơn, ngay bây giờ, hãy thay đổi cài đặt căn chỉnh văn bản của bạn thành Căn trái. Những bức ảnh chụp màn hình với đoạn văn được căn đều hai bên của các bạn đang làm rối trí óc tôi… Mỗi lần nhìn thấy là tôi như muốn nổ tung vậy!”
Bài đăng lập tức thu hút hàng trăm lượt Upvote và những màn tranh luận nảy lửa dưới phần bình luận. Hãy cùng phân tích lý do đằng sau hai trường phái này nhé!
Phe “Căn Đều Hai Bên” (Justified): Chuẩn Mực Của Sách In Truyền Thống
Những người bảo vệ cách căn đều hai bên lập luận rằng đây là tiêu chuẩn vàng của ngành xuất bản hàng thế kỷ nay.
- “Hãy lấy bất kỳ cuốn sách nào trên giá sách của bạn và mở ra xem. Tất cả các dòng và đoạn văn đều được căn lề đều hai bên,” một người dùng bình luận.
- Việc các dòng chữ kết thúc thành một đường thẳng tắp ở lề phải mang lại cảm giác trang trọng, gọn gàng và nguyên bản như đang cầm một cuốn sách giấy. Căn lề trái bị nhiều người coi là “rách rưới” (ragged) và làm mất đi tính thẩm mỹ của một trang sách.
Phe “Căn Lề Trái” (Left-aligned): Tối Ưu Cho Màn Hình Nhỏ
Dù căn đều hai bên là chuẩn mực của sách in, nhưng tác giả bài đăng (và nhiều người khác) chỉ ra rằng: Màn hình máy đọc sách không phải là một trang giấy in được thiết kế tĩnh.
Đặc biệt với những thiết bị có màn hình siêu nhỏ như XTEINK X3 hay X4, việc căn lề đều hai bên lộ rõ một nhược điểm chí mạng: Hiệu ứng dòng sông (Rivers of white space).
Khi phần mềm cố gắng kéo giãn các từ để lấp đầy dòng chữ, nó sẽ tạo ra những khoảng trắng ngẫu nhiên, to nhỏ thất thường giữa các từ. Một người dùng nhận xét hài hước: “Khoảng cách chữ bị kéo giãn nhiều đến mức nhìn đoạn văn trông như bản đồ các con sông ở Bangladesh vậy!”
Những khoảng trắng bất thường này (cognitive overload) khiến mắt người đọc phải liên tục điều tiết lại, làm giảm tốc độ đọc và gây khó chịu. Trái lại, Căn lề trái giữ cho khoảng cách giữa các từ luôn tự nhiên và đồng đều, giúp mắt quét văn bản (scan) mượt mà hơn. Tác giả bài viết còn trích dẫn cả nghiên cứu từ tổ chức Nielsen Norman Group về UX/UI để chứng minh: “Trong thiết kế trải nghiệm người dùng, văn bản căn lề trái luôn được ưu tiên nhờ tính dễ đọc.”
Tạm Kết
Cuối cùng, dù là căn lề trái hay căn lề đều hai bên, sự lựa chọn vẫn nằm ở sở thích cá nhân của mỗi người.
Một người dùng tự nhận là nhà thiết kế biên tập đã chốt lại một ý rất hay: “Nhà thiết kế sách in có rất nhiều thủ thuật để điều chỉnh khoảng cách chữ một cách thủ công, nhưng máy đọc sách thì làm điều đó hoàn toàn tự động. Đó là lý do tại sao nó đôi khi trông rất tệ.”
Nếu bạn đang sở hữu một chiếc máy đọc sách màn hình nhỏ như XTEINK và cảm thấy mỏi mắt khi đọc, hãy thử làm theo lời khuyên của OP: Chuyển sang Căn lề trái (Left-aligned). Biết đâu, bạn sẽ khám phá ra một chân trời mới của sự thoải mái!
Còn bạn, bạn thuộc “phe” nào trong cuộc chiến căn lề này?